Home » Diplomatiek verkeer

Na zijn arrestatie door de Gestapo in Rome werd de Nederlandse regering in ballingschap die gezeteld was in Londen op de hoogte gehouden. Aangezien Nederland (de Regering) pas in augustus 1944 na lange tijd weer diplomatieke betrekkingen met het Vaticaan aanknoopte verliep hiervoor de communicatie via gezanten van andere landen. 

In het Nationaal archief in Den Haag liggen twee dossiers over Anselmus Musters.

Beide dossiers hebben betrekking op zijn activiteiten in Rome voor de Rome Escape Line. Gezien de nog steeds geldende beperkingen mogen de documenten / brieven niet gekopieerd worden. Om die reden zijn alle aanwezigen stukken geheel met de hand overgeschreven.

De documenten / brieven zijn opgesteld in de Nederlandse, Engelse, Franse en Zweedse taal.


Op 29 mei 1944 schrijft de Zweedse diplomaat Olof Landenius vanuit Rome het volgende bericht:

 

No.242 Overhandigd door Koninklijk Ministerie van Buitenlandse Zaken Afdeling B. aan de Koninklijke Nederlandse missie voor verdere actie in verband met de brief van het Ministerie van de Verenigde Naties No.238, 9.6.1944, Stockholm, 13 juni 1944

 

Aan het Koninklijk Ministerie van Buitenlandse Zaken, Afdeling B, Stockholm

In navolging van de bovengenoemde notitie, heb ik de eer u te laten weten aan het Koninklijk Ministerie van Buitenlandse Zaken afdeling B, dat, volgens de informatie die de Rome-sectie van de Ambassade van Duitsland met Italiaanse Republikeinse regering heeft verzameld, op ons verzoek, de autoriteiten van de Duitse politie hebben gemeld dat Musters werd gearresteerd '' Voor illegale opvang van vluchtende krijgsgevangenen en voor het verstrekken van valse identiteitskaarten aan agenten van een vijandige macht”.

De Zweedse Legatie blijft de zaak van Pater Musters volgen.

                                                                                                                             Getekend: Olof Landenius


Vervolgens bericht de Nederlandse Gezant In Zweden aan de Minister van BuZa te Londen

(Mr. Eelco.N. van Kleffens):

 

GEZANTSCHAP
DER

NEDERLANDEN
                                                                                                                   STOCKHOLM, den 9 juni 1944
                                                                                                                                    15885
                                                          INGEKOMEN
                                                          16 JUNI 1944
                                                          MINISTERIE VAN
                                                          BUITENLANDSCHE ZAKEN

 

Zijner Excellentie den Heere Minister van Buitenlandsche Zaken. Tijdelijk te Londen

 

Ik heb de eer Uwer Excellentie hiernevens afschrift te doen toekomen van nota 238 van het Ministerie van Buitenlandsche Zaken alhier, Afdeling B. dd. Dezer. Betreffende de arrestatie door de Gestapo van den Nederlander pater A. Musters, te Rome, den 1sten Mei 1944.

 

Aan het Koninklijk Ministerie van Buitenlandse Zaken, Afdeling B, Stockholm.

Ik heb de eer om aan het Koninklijk Ministerie van Buitenlandse Zaken, Afdeling B, mee te delen dat de Duitse Geheime Politie (Gestapo) op 1 mei de pater Antoon Musters, van de orde St. Augustinus, Nederlands onderdaan, houder van het Nederlandse paspoort nr. 209260, uitgegeven op 4 november 1937 in Gent (België) en uitgebreid met deze legatie tot 4 november 1944 werd gearresteerd. De Koninklijke Legatie was geïnteresseerd in de bevoegde Duitse autoriteiten om de reden voor zijn arrestatie te kennen. Tegelijkertijd hebben de Vaticaanse autoriteiten stappen voor hetzelfde doel ondernomen.

                                                                                                          De Gezant
                                                                                                          Mr. graaf W.C. van Rechteren Limpurg

 


Enkel dagen later bericht de Nederlandse Gezant In Zweden aan de Minister van BuZa te Londen:

 

Gezantschap der Nederlanden                                                                         Stockholm, den 14 juni 1944

                                                                                                                           BB 412

 

No 2350 / 926

Arrestatie Pater Musters, Rome

Zijner Excellentie den Heere Minister van Buitenlandse Zaken. Tijdelijk te Londen

.

Ten vervolge op mijn schrijven van 9 dezer, no. 2291/898, heb ik de eer Uwer Excellentie hiernevens afschrift te doen toekomen van nota no. 242 van het ministerie van Buitenlandse Zaken alhier, afdeling B, dd. 13 dezer, betreffende de arrestatie door de Gestapo van den Nederlander Pater A.H. Musters, te Rome.

                                                                                                       De Gezant

                                                                                                       Mr. graaf W.C. van Rechteren Limpurg

 


Bericht Gezant van Weede aan Minister BuZa te Londen de dato 18 oktober 1944                                                                                                                         

                                                                                                                           Rome, 18 October 1944 

 

J/190/55  Pater A.H. Musters

 

               Met verwijzing naar de mij met Uwer Excellentie’s apostille BB/412/23648/21 toegezonden afschriften van berichten omtrent de arrestatie van den in margine vermelden geestelijke, heb ik de eer Haar mede te deelen dat Pater Musters sinds ruim 2 maanden na een avontuurlijke en gevaarlijke  ontsnapping uit de Gestapo gevangenis te Florence, naar zijn klooster in Rome teruggekeerd is. 

 

               In het nummer van “Vrij Nederland” van 23 september j.l., zag ik het een en ander  over Pater Musters vermeld. 

 

                                                                                                                                 De Gezant    

                                                                                                                                 Wg. M.W. van Weede  

 

Zijner Excellentie Den Heere Minister van Buitenlandsche Zaken, Londen


 

Rapport opgemaakt door A.H. Luydjens, voormalig persattaché aan het gezantschap

 

STRIKT VERTROUWELIJK

 

Aan Zijner Excellentie Den Heere Minister van Buitenlandsche Zaken, Londen

 

                                                                                                                             Rome, 22 augustus 1944

 

Zeer veel is er hier te doen geweest over het geval van pater Antonius Hendrikus Musters, een jonge Augustijn. Hij werd met schending der extra-territorialiteit van het Vaticaan in mei door de Gestapo gearresteerd in de kerk van Santa Maria Maggiore te Rome waar hij binnengevlucht was. Verdacht een verkapt Engels officier te zijn en zich aan spionage te hebben schuldig gemaakt, werd hij 34 dagen in de Via Tasso door de Duitsers gevangen gehouden en mishandeld en daarna op 4 juni meegenomen naar het noorden, hij wist echter te Florence te ontsnappen en verborg zich te San Gimignano. In waarheid heeft hij, in samenwerking met Monseigneur O’Flaherty en den secretaris der Britse Ambassade bij den Heilige Stoel, den heer Montgomery, gevluchte Britse krijgsgevangenen en ook wel jonge Nederlanders geholpen.

Pater Musters vertelde mij, dat hij bij zijn ondervraging tegenwoordig was een Nederlandse dame Hélène Louise Ten Cate Brouwer, zij moest vooral vaststellen of de uitspraak van den Pater dusdanig was dat hij beslist Nederlander en niet een verkapt Engelsman was.

 

Ik werd opgebeld door Z. Exc. Van Weede, die mij verzocht bij hem te willen komen, daar er een Britse officier bij hem was, die over een aangelegenheid sprak, welke meer mij dan hem (in zijn kwaliteit van Gezant bij den Heilige Stoel) aanging. Ik vond bij hem Capt. Young van de S.F. Deze deelde ons mede, dat een jonge Nederlandse H.L. ten Cate Brouwer, geboren te Leiden op 27 oktober 1914 den wens had kenbaar gemaakt in contact te komen met Nederlandse regeringspersonen om dier raad in te winnen. Deze dame bleek identiek te zijn met zekere Anneke van Tuyll van wie mij bekend was, dat zij einde Juli te Rome kamers had gezocht en dat zij als referentie daarbij had opgegeven Mej. Smith van de S.F.

Ik was destijds naar dier Majoor toegegaan om bijzonderheden over deze landgenote, doch deze had mij doen begrijpen, dat men liever niet zag dat men zich met deze dame, werkzaam bij den geheime dienst, bemoeide en ik had er dan ook verder niet mee bemoeid. Ik vernam nu, dat Mej. Ten Cate Brouwer opgeleid was geworden aan de Haagsche spionageschool (zij heette daar Hélène de Bruyn) In oktober 1943 ontmoette zij in Den Haag Kappler, voor wie zij onmiddellijk een grote bewondering en sympathie ging koesteren. Hij bood haar aan met hem samen te werken in Italië, wat zij gaarne aannam. Over haar bestaat een uitvoerig rapport, waarvan afschrift zich bevindt onder de geheime papieren van dit bureau. Op 4 juni werd zij door de Duitsers achtergelaten met de opdracht regelmatig met aan haar toevertrouwde geheimen zender te berichten, wat er in het geallieerde kamp voorviel en daarna uiterlijk op 20 augustus door de linies te komen en zich weer bij Kappler te verenigen; bedreigingen ten aan zien van haar ouders en broer in Nederland schijnen niet te hebben ontbroken. Zij nu had zich op 6 juni met haar radiotoestel bij de Engelse autoriteiten gemeld, die van haar werk hadden gebruik gemaakt om misleidende berichten uit te zenden.

Nu echter wenste zij het front te passeren, naar zij zei om haar familie niet in ongelegenheid te brengen. De geallieerde dienst, die haar niet ten volle vertrouwt, was daarop tegen en daarom wilde zij raad vragen aan Nederlandse regeringspersonen. Jonkheer Van Weede en ik hebben verzocht en aangeraden zich liever in haar lot te schikken en te Rome te blijven, terwijl wij tegelijkertijd in haar bijzijn er bij den Britse officier op aandrongen, dat men ervoor zorgen zou, dat de familie te Leiden werd aangeraden voorlopig onder te duiken.

 

Uit het geheim rapport geef ik weer de zinnen die betrekking hebben op Pater Musters:

The first revelation into what went on behind the scenes in the Via Tasso was when she was called in to assist with the interrogation of the Dutch priest Moesters (Zo spreken Italianen en Duitsers de naam uit) who was arrested by the SS in the Church of S. Maria Maggiore.

As far as she can recall, the story of Moesters was as follows.

He was an Augustine priest who worked in the Vatican with Monseigneur O’Flaherty, who was thought to be assisting POW in hiding and the SS had been after him for some time.

He used to leave the Vatican as little as possible and Kappler had V-man inside watching him. One of them had trailed him into town and reported it. So he was chased by the S.D. into the church of Santa Maria Maggiore.

Obersturmführer Wolff, Priebke and von Schutz went after him. The church was extra-territorial with a Palatine Guard. Some of the Guard came out of the premises on the street when the SS came.

Wolff said that by coming out into the city of Rome they had broken the agreement and the SS forced their way in and Moesters was dragged out. He resisted and screamed but was dragged along. There was also some fighting with the Palatine Guard within the church. The following day subject was asked by Kappler to come along to the interrogation because she was Dutch and it was proposed to slip one of two questions at him in her native language. The interrogation was conducted by Wolff, who did it very skilfully, he kept asking a big range of questions, not one of which might have been expected from persecuted one. He suspected the priest of espionage for the allies. The priest had his hands tightly behind huis back and was frequently struck across the face op on the shoulders with a rubber truncheon. Wolff apologized to her for doing it. The priest screamed and asked to be freed.

 

Wammer who was a “Gesandschatsrate” from the Embassy to the Vatican attended the interrogation along with Kappler occasionally made remarks to Kappler in low tone. Kappler afterwards told her that he needed Wammer to fix things up with the Vatican who had complained about the arrest of the priest. She understood that Wammer was able to settle everything according to Kappler’s satisfaction. She came back in the afternoon as she had been told she might be required. She noticed a handkerchief and a stick lying in the interrogation room and Wolff, noticing her glance, remarked: we had to make him speak again. The priest was kept in the Via Tasso and on the 3 June taken away to the Nord.

 

Tot zover dit rapport over de zaak Musters. Wat Mejuffrouw Ten Cate Brouwer betreft, voor zover mij bekend is zij nog steeds te Rome in het haar door de S.F. aangewezen appartement.

Zij is een zeer intelligente jonge vrouw. Mijn indruk was, dat zij thans van alles naar voren wil brengen, dat zij een Nederlandse patriot is; zij zou door de Duitsers wegens ondergrondse actie zijn ter dood veroordeeld in november 1941, doch in april 1942 werd dit vonnis veranderd in 10 jaar hechtenis en toen zij in de strafgevangenis te Scheveningen ziek werd, mocht zij in december 1942 gezien haar zwakke gezondheid naar huis terugkeren

Dit klinkt niet echt overtuigend. Daarna zou men haar in maart 1943 te verstaan hebben gegeven dat zij om haar verleden goed te maken, agent moest worden van den Duitse geheimendienst. In haar rapport is nog sprake van Willem Adolph Theodoor Gert van Wyck, die in Shanghai bij het Nederlands Consulaat moet hebben gewerkt. Deze zou zij in het begin van 1939 als secretaresse naar Spanje vergezellen, doch zij kwam niet verder dan de Frans – Spaanse grens. Toen beide zonder geld bleven stelde G.v.W. Haar voor naar de Duitse Consul te Bayonne te gaan en zich in dienst te stellen van den Duitse spionage. Hij voegde erbij dat dit niets bijzonders was en dat hij zelf reeds vroeger, in samenwerking met de Duitse filmactrice Hertha Thiele voor de Duitsers had gewerkt.

 

                                                                                                                                        W.G. A.D. Luydjens


De heer A. Luydjens, persattaché te Rome, rapporteerde een uitvoerig verslag over H. ten Cate Brouwer en Anselmus Musters. Uit dit rapport is het gedeelte m.b.t. Anselmus weergegeven.

 

No.1239/276

Pater A.H. Musters

GEHEIM

                                                                                                                            Napels, 8 september 1944

 

Zijne Excellentie den Heere Minister van Buitenlandsche Zaken Londen

 

Ten vervolge op mijn brief van 6 dezer, No. 1217/268, heb ik de eer Uwer excellentie mede te deelen, dat de heer Luydjens mij over Pater A.H. Musters het volgende vermeldt:

 

The Germans had scant respect for clerical garb. In their search for one priest, Kappler placed cordons of agents in the boxes of the concert hall at the Teatro Adriano where patriots were suspected of meeting and conferring during the concerts.

A Dutch priest by the name of Musters was followed several times and finally taken from inside the church of Santa Maria Maggiore, which enjoyed until that moment extra-territorial rights.

Musters was dragged out screaming after a battle between the SS man and the church gards and underwent beatings for several weeks with rubber truncheons in Via Tasso before taken away north.

 

A student, Giuliano Vassalli, was taken about the same time and whipped with his hands tied behind his back every day for 6 days to extract information about the priest.

Vassali is now under care of a nervous specialist for injuries to his sympathetic nervous system due to excessive beating on the lower part of his spine.

 

                                                                                                                          De Consul - Generaal

                                                                                                                          D.G.E. Middelburg